Ontstaan moederschap van rechtswege en erkenning door vrouwelijke partner van moeder

De volgende wijzigingen van het afstemmingsrecht worden voorgesteld:
1. het moederschap van de duomoeder ontstaat van rechtswege als de duomoeder is gehuwd met de moeder van het kind en duidelijk is dat de biologische vader van het kind geen rol zal spelen in zijn verzorging en opvoeding;
2. in alle andere gevallen kan de moeder het kind erkennen;
3. de mogelijkheid om de rechter te verzoeken om vervangende toestemming voor erkenning wordt uitgebreid tot de zaaddonor die in een nauwe persoonlijke betrekking staat tot het kind;
4. de vrouwelijke partner van de moeder die als levensgezel heeft ingestemd met een daad die de verwekking van het kind tot gevolg kan hebben gehad, wordt gelijk gesteld aan de mannelijke levensgezel. Dit betekent dat:
a. het moederschap van deze partner gerechtelijk kan worden vastgesteld; en
b. zij alimentatieplichtig is jegens het kind op grond van artikelen 394 en 395b van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (BW).

Thans kan de duo-moeder enkel door adoptie ouder worden van het kind geboren binnen de relatie van de moeder en de duo-moeder. Deze gerechtelijke procedure is tijdrovend en duur. Voorgesteld wordt dat het duo-moederschap van rechtswege ontstaat door huwelijk, als de moeder voor het ontstaan van de zwangerschap gebruik heeft gemaakt van een zaaddonor. Een gang naar de rechter is dan niet langer vereist. Als er sprake is van een bekende donor dan ontstaat het ouderschap van de duo-moeder niet van rechtswege. Naast het moederschap van rechtswege wordt voorgesteld dat de duo-moeder de juridische moeder van het kind kan worden door erkenning. Erkenning is mogelijk in die gevallen dat het moederschap niet van rechtswege ontstaat. De erkenning biedt ten opzichte van het ouderschap van rechtswege het voordeel van de keuzemogelijkheid. Daarnaast is het voordeel van erkenning – boven de adoptie - dat het juridisch ouderschap buiten de rechter om tot stand komt. De moeder besluit wie de juridische ouder wordt van het kind: de biologische vader of de duo-moeder. Daarnaast wordt voorgesteld om aan de bekende zaaddonor die in een nauwe persoonlijke betrekking staat tot het kind het recht te geven aan de rechter te verzoeken om vervangende toestemming voor erkenning. Met het mogelijk maken van de erkenning voor de duo-moeder ligt het voorts in de rede ook de gerechtelijke vaststelling van het ouderschap uit te breiden naar de duo-moeder. De duo-moeder heeft niet alleen rechten ten aanzien van het ouderschap, maar kan ook worden aangesproken op haar verplichtingen jegens het kind van haar partner. Dit is in het belang van het kind in verband met bijvoorbeeld aanspraken van erfrechtelijke aard of voor levensonderhoud. De vrouwelijke levensgezel van de moeder die heeft ingestemd met een daad die de verwekking van het kind tot gevolg kan hebben gehad, wordt in het voorstel gelijkgesteld met de mannelijke levensgezel van de moeder die daarmee heeft ingestemd. Dit betekent voorts dat de vrouwelijke levensgezel alimentatieplichtig is jegens het kind. Ervan is afgezien om het mogelijk te maken het vaderschap te dien vaststellen van de zaaddonor die in een nauwe persoonlijke betrekking staat tot het kind. Er is evenmin een alimentatieplicht voorgesteld voor de bekende zaaddonor.

In veel landen is het voor twee vrouwen onmogelijk om samen juridisch ouder van het kind te zijn. Dit leidt ertoe dat deze landen het juridisch ouderschap van de duo-moeder wellicht niet zullen erkennen. Om deze reden wordt voorgesteld om de mogelijkheid van adoptie door de duo-moeder te laten bestaan naast de mogelijkheid van erkenning. Adoptie stuit in minder landen op verzet, omdat er bij adoptie een rechterlijke toets plaatsvindt.

Door: Mw. mr. L.L.C. Habets